Rodzice, którym urodziło się dziecko, mogą liczyć na specjalne świadczenia wypłacane przez gminę. Ich otrzymanie jest uzależnione m.in. od tego, czy przyszła matka w trakcie ciąży pozostawała pod opieką lekarza. Jeszcze tylko przez cztery miesiące będą obowiązywały łagodniejsze wymagania dotyczące zaświadczenia wystawianego przez lekarza lub położną, które ma potwierdzać taką opiekę.

Dla wszystkich rodziców

Świadczeniem, które przysługuje wszystkim rodzicom bez względu na osiągane dochody, jest jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, czyli becikowe. Wynosi ono 1 tys. zł. Prawo do niego mają matka, ojciec dziecka oraz opiekun prawny albo faktyczny dziecka. Tym ostatnim jest osoba rzeczywiście sprawująca opiekę nad dzieckiem, która wystąpiła do sądu o jego przysposobienie.

Wniosek o przyznanie świadczenia rodzic musi złożyć w ciągu 12 miesięcy od dnia narodzenia dziecka. Natomiast w przypadku, gdy dziecko jest objęte opieką prawną, faktyczną lub jest adoptowane, czas na złożenie wniosku wynosi 12 miesięcy, liczone od dnia objęcia opieką lub adopcji, ale nie może to być później niż do ukończenia przez dziecko 18 lat.

Becikowe jest też wyłączone z przepisów dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Przykład 1

Gmina wypłaci świadczenie, gdy jeden z rodziców pracuje za granicą

Matka dwumiesięcznego dziecka chce złożyć w gminie wniosek o becikowe. Ojciec od roku pracuje w Anglii. Czy świadczenie będzie wypłacone w Polsce?

Becikowe, jako jedno z nielicznych świadczeń, jest wyłączone z przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. To oznacza, że wniosek o jego przyznanie nie jest wysyłany do marszałka województwa, który sprawdza, który kraj jest właściwy do jego wypłaty. W takiej sytuacji wniosek może złożyć zarówno matka w Polsce, jak i ojciec pracujący w Anglii (jeżeli przepisy tego kraju przewidują takie świadczenie). Rodzice muszą pamiętać, że becikowe może być przyznane tylko w jednym kraju i jeżeli matka złożyła już wniosek w Polsce, to ojciec nie może o wystąpić o nie w innym kraju.

Dodatek do zasiłku

Drugim świadczeniem dla młodych rodziców jest dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia się potomka. Podobnie jak becikowe, wynosi 1 tys. zł. Podstawowym warunkiem jego otrzymania jest to, by rodzice byli uprawnieni do zasiłku rodzinnego na to dziecko. Aby tak było, dochody rodziny nie mogą przekraczać kryterium dochodowego, które wynosi 504 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie, lub 583 zł, gdy wychowuje się w niej niepełnosprawne dziecko.

Dodatek ten przysługuje matce, ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka. Wniosek o jego przyznanie trzeba złożyć w ciągu roku od urodzenia dziecka. Z kolei opiekun faktyczny może otrzymać świadczenie, jeżeli jego podopieczny nie ma skończonego roku życia oraz nie zostało przyznane rodzicom dziecka lub opiekunowi prawnemu. Ponadto w przypadku wystąpienia o przysposobienie więcej niż jednego podopiecznego oraz urodzenia więcej niż jednego dziecka podczas jednego porodu dodatek przysługuje na każde z nich.

Zaświadczenie lekarskie

Bardzo ważnym warunkiem, który rodzic musi spełnić, aby otrzymać zarówno becikowe jak i dodatek do zasiłku, jest posiadanie zaświadczenia potwierdzającego objęcie ciężarnej opieką medyczną przez lekarza lub położną. Obowiązek ten wprowadzony został już od listopada 2009 r., ale od 31 marca 2010 r. do 31 grudnia 2011 r. obowiązuje okres przejściowy, który złagodził wymagania w tym względzie.

Przede wszystkim do końca roku nie obowiązuje określony wzór tego zaświadczenia. Gmina musi więc przyjąć każdy druk wystawiony przez lekarza lub położną, o ile zawiera on wymagane elementy, czyli odpowiednią pieczątkę oraz wpisaną datę jednej wizyty odbytej przez przyszłą matkę u lekarza lub położnej w trakcie ciąży. Ponadto dokument ten może wystawić każdy lekarz, do którego zgłosi się kobieta w ciąży, bez względu na specjalizację, jeżeli na podstawie dostępnej dokumentacji medycznej potwierdzającej pozostawanie kobiety w ciąży pod opieką lekarską, może potwierdzić wykonanie badań przez lekarza ginekologa lub położną. Takim dowodem może być np. karta przebiegu ciąży lub dokumentacja medyczna znajdująca się w zakładzie opieki zdrowotnej.

Becikowe otrzyma też matka, która część lub całą ciążę spędziła za granicą i tam pozostawała pod opieką lekarską. Potwierdzającą tę okoliczność dokumentację medyczną, wystawioną przez zagranicznego lekarza, musi jednak przetłumaczyć na język polski i przedstawić lekarzowi w kraju. Na tej podstawie będzie mógł on wypisać odpowiednie zaświadczenie.

Opieka od 10. tygodnia

Te łagodniejsze zasady wypłacania becikowego i dodatku będą obowiązywać jeszcze przez cztery miesiące. Od 1 stycznia 2012 r., aby otrzymać te świadczenia, trzeba będzie spełnić restrykcyjniejsze wymagania. Po pierwsze, obydwa te świadczenia gmina będzie mogła wypłacić tylko w sytuacji, gdy przyszła matka pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10. tygodnia ciąży do porodu. Dokładną datę wpisze lekarz lub położna na zaświadczeniu. Jego wzór określa rozporządzenie ministra zdrowia z 14 września 2010 r. w sprawie formy opieki medycznej nad kobietą w ciąży, uprawniającej do dodatku z tytułu urodzenia dziecka oraz wzoru zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie pod tą opieką (Dz.U. nr 183, poz. 1234). Tylko taki druk będą przyjmowały gminy.

Przykład 2

Decyduje data złożenia wniosku, a nie urodzenia dziecka

Rodzina z dwójką dzieci spodziewa się trzeciego potomka. Termin porodu został wyznaczony na połowę grudnia. Czy przy składaniu wniosku o becikowe rodzic będzie musiał dostarczyć zaświadczenie o objęciu opieką medyczną od 10. tygodnia ciąży do porodu?

O tym, które zaświadczenie będzie przez gminę wymagane, decyduje data złożenia wniosku. Jeżeli rodzic zdąży złożyć wszystkie dokumenty przed 31 grudnia, to mimo że czas na rozpatrzenie wniosku wynosi miesiąc, samorząd rozpatrzy je na starych zasadach. Ponieważ zarówno o becikowe, jak i dodatek można ubiegać się w ciągu 12 miesięcy od urodzenia dziecka, część rodziców nie spieszy się z jego złożeniem. Muszą jednak pamiętać, że jeżeli dziecko urodziło się np. w marcu tego roku, a przyjdą po becikowe w styczniu 2012 r. i zaświadczenie nie potwierdzi opieki od 10. tygodnia ciąży do porodu, to gmina odmówi świadczenia.

Ponadto rozporządzenie określa formy opieki medycznej, którymi są świadczenia zdrowotne udzielane w ramach:

● podstawowej opieki zdrowotnej,

● ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych,

● leczenia szpitalnego.

Przepisy wskazują też, aby jedno z tych świadczeń było udzielane kobiecie co najmniej raz w każdym trymestrze ciąży. Daty tych trzech badań muszą być wpisane na zaświadczeniu.

Nowe zasady przyznawania becikowego i dodatku zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2012 r. i będą stosowane nie tylko w przypadku kobiet, które zajdą w ciąże po tej dacie, ale wszystkich rodziców, bez względu na datę urodzenia dziecka, którzy z wnioskiem do gminy przyjdą po 1 stycznia.

Tak jak obecnie, z obowiązku dołączenia zaświadczenia będą zwolnieni opiekunowie prawni albo faktyczni dziecka.

Oprócz zaświadczenia lekarskiego, do wniosku o becikowe trzeba też załączyć inne dokumenty. W związku z tym, że przepisy nie określają, co jest w tym celu potrzebne, rodzic powinien zapytać w swojej gminie, jakich dokładnie dokumentów wymaga. Najczęściej jest to skrócony odpis aktu urodzenia dziecka i pisemne oświadczenie, że drugi z rodziców nie otrzymał becikowego.

Inne dokumenty trzeba złożyć, gdy rodzic ubiega się o dodatek do zasiłku rodzinnego.

Przykład 3

Trzeba złożyć zaświadczenie o dochodzie, aby otrzymać dodatek

Rodzicom w sierpniu urodziło się dziecko. Oprócz becikowego chcą też ubiegać się o przyznanie zasiłku i dodatku z tytułu urodzenia dziecka na nowy okres zasiłkowy. Czy muszą złożyć zaświadczenie o dochodzie?

Ponieważ prawo do dodatku jest uzależnione od tego, czy rodzic jest uprawniony do zasiłku na to dziecko, konieczne jest złożenie wniosków i dokumentów o ustalenie prawa do obydwu tych świadczeń. W związku z tym, że najważniejszym warunkiem ich przyznania jest spełnianie kryterium dochodowego, rodzice muszą przedstawić zaświadczenia lub oświadczenia o osiągniętych dochodach w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Dołączyć trzeba też m.in. skrócony odpis aktu urodzenia dziecka oraz zaświadczenie lekarskie potwierdzające opiekę medyczną w trakcie ciąży.

Pomoc od gminy

Niektórzy rodzice mogą też otrzymać trzecie świadczenie związane z urodzeniem dziecka. Jest to tzw. gminne becikowe, które, jak sama nazwa wskazuje, jest finansowane z budżetu gminy dla rodziców zamieszkałych na jej terenie (dodatek do zasiłku i becikowe finansuje państwo), dlatego tylko część samorządów decyduje się na jego wypłacanie. Zgodnie z przepisami, w związku z urodzeniem się jednego dziecka może być przyznane tylko jedno becikowe, ale pozostałe szczegółowe zasady jego przyznawania określają radni gminy w uchwale. Wskazane jest w niej wysokość świadczenia oraz krąg uprawnionych osób. Radni mogą też np. uzależnić jego przyznanie od spełniania kryterium dochodowego, ale rodzic, o ile nie jest to określone w uchwale, nie musi przedstawiać zaświadczenia lekarskiego.

PODSTAWA PRAWNA

Art. 3, 9, 15b oraz 22a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.).